بر اساس گزارشی که از سوی گاردین منتشر شده است، اختلال در صادرات کود از خلیج فارس، دامنه‌ای فراتر از منطقه دارد و از جنوب آسیا تا آفریقا و اقیانوسیه و حتی آمریکا و مکزیک را نیز درگیر کرده است.

این داده ها که براساس اطلاعات جمع آوری شده در سال ۲۰۲۴ ارائه شده اند نشان می دهد، فشار بحران بیش از همه متوجه کشورهایی است که بخش بزرگی از واردات کود خود را از کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمین می‌کنند.

در این میان، سریلانکا با ۴۰ درصد، پاکستان و تانزانیا با ۳۱ درصد، اردن با ۲۸ درصد، هند با ۲۵ درصد و مالاوی با ۵۲ درصد از نمونه‌های برجسته این وابستگی هستند؛ کشورهایی که بسیاری از آن‌ها توان محدودی برای تحمل شوک قیمتی دارند.

 فشار بحران فقط به نسبت واردات محدود نمی‌شود و به مقطع کشاورزی هر کشور هم بستگی دارد. این مسئله به‌ویژه درباره هند اهمیت دارد؛ کشوری که دومین مصرف‌کننده بزرگ کود در جهان است و هم‌زمان به فصل کشت محصولات مهمی مانند برنج و گندم نزدیک می‌شود.

 اثر این بحران هنوز به جهش فوری قیمت جهانی غذا منجر نشده است، چون غرب آسیا صادرکننده اصلی گندم و دیگر غلات نیست.

با این حال، اگر اختلال در تجارت کود و مواد اولیه آن ماه‌ها ادامه پیدا کند، پیامدهای آن می‌تواند با تأخیر اما به‌شکلی جدی در عرضه، هزینه تولید و قیمت مواد غذایی ظاهر شود. در چنین شرایطی، اقتصادهای کم‌درآمدتر که هم‌زمان با افزایش قیمت کود، سوخت و غذا روبه‌رو می‌شوند، آسیب‌پذیری بیشتری خواهند داشت.

تاثیر پذیری آمریکا از شوک افزایش قیمت

در این گزارش اما تمرکز اصلی بر عدم امکان تامین فیزیکی کودهای شیمایی برای کشورهایی است که سهم بالایی از واردات آنها مربوط به تنگه هرمز بوده است. با این حال موضوع دیگری نیز مطرح است و آن افزایش قیمت حتی در صورت موجود بودن کود شیمایی برای کشورهایی است که وابستگی کمتری به تنگه هرمز دارند.

به طور مثال شاید بگوییم که سهم آمریکا از کود شیمیایی عبوری از تنگه هرمز تنها ۱۳ درصد است در نتیجه مشکل چندانی نخواهد داشت و می تواند از منابع دیگری آن را تامین کند.

با این حال دو نکته در خصوص آمریکا وجود دارد. اول آنکه ۱۳ درصد ذکر شده در آمار میزان وابستگی به تنگه را نشان می دهد و ممکن است در عمل نیاز همان ۱۳ درصد از بخش کشاورزی آمریکا از بسیاری از کشورها دیگر بالاتر باشد.

نکته دوم نیز مربوط به قیمت خرید کودهای شیمایی است. باید توجه داشت که خلا به وجود  آمده در بازارهای جهانی پس از حمله آمریکا به ایران سبب افزایش قیمت شده است.

رشد ۸۰ درصدی قیمت اوره در جهان

این افزایش به طوری بوده است که اوره به عنوان یکی از مواد پرکاردبرد در صنعت کودهای شیمایی رشد بیش از ۸۰ درصدی قیمت را شاهد باشد.

در عین حال اعمال مدیریت هوشمند در تنگه هرمز سبب شده است تا متوسط قیمت‌های جهانی کود ۲۷ درصد افزایش یابد و قیمت کودهای نیتروژنی نیز بین ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش را تجربه کند.

موج هم زمان گرانی انرژی و غذا؛  اقتصادهای کوچک در خطر فروپاشی

در نتیجه این افزایش قیمت دیگر موضوعی نیست که به وابستگی کشورها به واردات از تنگه هرمز بستگی داشته باشد بلکه همه مصرف کنندگان کودهای شیمیایی در سطح جهان را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

به همین نیز کارشناسان هشدار داده اند که تداوم جنگ علیه ایران و تداوم شرایط پرتنش تنگه هرمز به دلیل این جنگ می تواند به افزایش شدید قیمت مواد غذایی در جهان منجر شود.

این اتفاق هم زمان با افزایش شدید قیمت انرژی و محصولات پتروشیمی می تواند اقتصاد کشورها به خصوص کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند را تحت تاثیر قرار دهد. /تسنیم

منبع: خبرکیهان وارنا