به گزارش چتر سبز آفرین؛ کشاورزی در اقتصاد مردم آذربایجانغربی به خاطر داشتن ۸۴۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و تولید سالانه هفت میلیون تُن محصول، حرف اول را می زند و توسعه کشاورزی در این استان تا جایی پیش رفته است که آذربایجانغربی در تولید برخی محصولات کشاورزی و باغی رتبه نخست کشور را به خود اختصاص داده است.
سال زراعی گذشته آذربایجانغربی با تولید بیش از ۲ میلیون تُن چغندرقند و ۱.۲ میلیون تُن سیب رتبه نخست کشور در این ۲ محصول را به خود اختصاص داد و در زمینه برداشت گندم نیز سالانه با تولید ۷۰۰ هزار تا یک میلیون تُن محصول جزو استانهای پیشتاز و برتر کشور است.
معیشت بخش عمدهای از مردم آذربایجانغربی به کشاورزی و دامداری گره خورده و بسیاری از مشاغل این منطقه به صورت مستقیم و غیرمستقیم وابسته به کشاورزی است و حتی برخی صنایع نیز مانند صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی، کارخانجات چغندرقند، آبمیوه و کنسانتره نیز مواد اولیه خود را تنها از این بخش تامین میکنند.
علاوه بر تولید، در بخش نیروی انسانی نیز بخش کشاورزی سهم قابل توجهی از اشتغال را در آذربایجانغربی به خود اختصاص داده و طبق اعلام کارشناسان این حوزه، ۳۳ اشتغال استان در این بخش و صنایع وابسته به آن متمرکز شده است.
در کنار این پتانسیلها و ظرفیتهای کشاورزی آذربایجانغربی، تولید محصولات این بخش خالی از ریسک و خطر پذیری نیست و هر سال بخشی از محصولات کشاورزی بر اثر سرمازدگی زودرس و دیرس، بارش تگرگ و خشکسالیها از بین میرود.
بارشهای سیلابی و تگرگ اردیبهشت ماه در برخی شهرهای جنوب آذربایجانغربی از جمله پیرانشهر، مهاباد، باروق، چهاربرج، نقده، بوکان و میاندوآب به بیش از ۳۰ هزار هکتار از مزارع و باغات این منطقه خسارت وارد کرد و در برخی مناطق بیش از ۹۰ درصد محصول امسال کشاورزان را از بین برده است.
نکته مهم در زمینه بارش تگرگ در جنوب استان، حجم خسارت ناشی از آن این است که تاکنون برآورد اولیه خسارت تگرگ به بخش کشاورزی آذربایجانغربی بیش از چهار همت (۴۰ هزار میلیارد ریال) تعیین شده است که بدون شک این مبلغ افزایش پیدا خواهد کرد.
خسارت بارش تگرگ در بخش باغات سیب و انگور این منطقه، نه تنها محصول امسال را از بین برده است، بلکه به گفته کارشناسان به دلیل آسیب به سرشاخه و حتی تنه درختان، باردهی سال آینده را هم با مشکل روبرو کرده است.
بارش تگرگ و از بین رفتن محصول در این منطقه در فصلی از سال هم به خاطر بارش تگرگ اتفاق افتاده که امکان شخم مجدد مزارع و کشت محصول دیگر را هم از کشاورزان گرفته است و حتی در صورت فراهم شدن این فرصت هم، به دلیل کمبود آب، امکانی آبیاری نیز وجود ندارد.
این حجم خسارت به بخش کشاورزی آذربایجانغربی ناشی از بارش تگرگ بیسابقه است و این در حالی است که به دلیل نهادینه نشدن فرهنگ بیمه در جامعه ما، بخش زیادی از مزارع و باغات این منطقه تحت پوشش بیمه محصولات کشاورزی نیستند و به همین دلیل کشاورزان این منطقه چشم یاری به دولت دوختند.
کاهش حجم آب سدها به ویژه در جنوب آذربایجان غربی
مساله و چالش دیگر کشاورزان به ویژه در جنوب آذربایجانغربی، کمبود آب سدهای منطقه به ویژه ۶ سد اغلب در جنوب استان است که کشاورزان را با مشکل کمآبی روبرو کرده است.
البته مشکل تامین آب بخش کشاورزی آذربایجانغربی از اسفند و فروردین ماه به کشاورزان این منطقه تذکر داده شده و از آنان درخواست شده بود که امسال از کشت محصولات با نیاز آبی زیاد از جمله چغندرقند در کشت بهاره خودداری کنند.
اما مساله مهم این است که بخش عمده محصولات از جمله غلات (گندم و جو) و دانههای روغنی در ابتدای سال آبی و پاییز کشت شده و در آن زمان کسی پیشبینی نمیکرد که در بهار با مشکل کمآبی روبرو باشیم.
هم اکنون سد شهیدکاظمی بوکان حدود ۳۹ درصد حجم مفید و در حدود ۳۰۷ میلیون مترمکعب آب دارد در حالی که سال گذشته حجم آب این سد ۶۷۳ میلیون مترمکعب بود و تازه از این مقدار آب هم علاوه بر سهم تبخیر، باید حدود ۲۰۰ میلون مترمکعب تا پاییز امسال برای مصارف شرب رهاسازی شود.
سد مهاباد نیز وضعیت مشابه سد شهید کاظمی بوکان را دارد و در حالی که هم اکنون حجم مخزن سد مهاباد به ۸۰ میلیون مترمکعب رسیده، سال قبل در همین موقع بیش از ۱۷۸ میلیون مترمکعب آب داشت و از طرفی دیگر از این مقدار حجم ذخیره آب هم ۱۸ تا ۲۰ میلیون متر مکعب سهم بخش شرب است.
شاید در نگاه نخست این گونه تصور شود که با عدم رهاسازی آب در این ۲ سد تنها کشاورزان ۲ شهرستان مهاباد و بوکان با چالش آب روبرو باشند اما در واقع دامنه این موضوع بسیار گستردهتر و بیش از ۱۰۰ هزار هکتار از اراضی زراعی و باغی را در بر میگیرد و علاوه بر کشاورزان این منطقه، زمین های کشاورزی در جنوب آذربایجانشرقی از جمله شهرهای بناب و ملکان را هم تحت تاثیر خود قرار میدهد.
مساله مهم دیگر بحث آبیاری باغات است که در آذربایجانغربی ۱۲۲ هزار هکتار باغ وجود دارد و سالانه در حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تن انواع میوه هسته دار و دانه دار در استان تولید میشود.
موضوع آب برای باغات بسیار مهمتر و پیچیدهتر از بخش زراعت است، باغداران در طول سالیان گذشته روی باغ خود سرمایهگذاری کرده و هر سال در چندین نوبت آبیاری را انجام دادند اما اکنون نمیتوانند به راحتی خود را با شرایط موجود وفق دهند.
در بخش زراعت، دولت میتواند با دادن یارانه از کشاورزان بخواهد امسال با توجه به شرایط از آبیاری محصولات آبی که امکان دیم بودن را دارند، خودداری کنند و در عوض یارانه آن را به کشاورزان پرداخت کند؛ اما در موضوع باغات شرایط کمی متفاوت است.
در برخی محصولات نیز مانند چغندرقند که امکان دیم بودن وجود ندارد، کشاورزان میتوانند با تغییر شیوههای آبیاری مدرن به جای آبیاری سنتی و استفاده از نوار تیپ، از میزان هدررفت و مصرف زیاد آب بکاهند.
به نظر میرسد در بخش باغات هم باید مساله آب مدیریت شده و به جای چندین نوبت آبیاری، با برنامهریزی و نظارت باغداران، با تامین حداقلی آب از خشک شدن باغات تا فصل پاییز و شروع بارش ها جلوگیری شود و دولت نیز در توان خود سهمی از این زیان باغداران را تقبل و بستههای تشویقی به خاطر مشارکت در صرفه جویی آب به آنان پرداخت کند.
خسارت بخش کشاورزی آذربایجانغربی ناشی از بارش تگرگ میتواند تجربهای برای متولیان این حوزه باشد تا با راه اندازی و استقرار سامانههای ضد تگرگ در سالهای آینده از حجم گسترده خسارت این بلای طبیعی بکاهد.
مساله کمآبی و عدم رهاسازی آب سدها نیز باید کشاورزان این منطقه را به این باور برساند که دیگر روشهای آبیاری سنتی و قدیمی، کارایی و بازده ندارد و لازم است باغات و زمین زراعی به امکانات و روشهای نوین آبیاری تجهیز شود.
